Museum Plantin-Moretus

Viraal gaan in de 16de eeuw? Zo doe je dat.

Wist je dat Vlaamse prenten uit de 16de eeuw al een soort van viraal gingen? Ze werden massaal herdrukt, gekopieerd en over bijna de hele planeet verspreid.

Een fascinerend voorbeeld vind je in het boek 'Passión del Hombre-Dios' van Juan Bautista Dávilla. Het werd gepubliceerd in 1661, maar bevat prenten van de Vlaamse graveur Thomas de Leu, die al in 1612 overleed.

De prenten zijn kopieën van ontwerpen van kunstenaars zoals Antwerpenaar Maarten de Vos (1532-1603) en Bruggeling Jan van der Straet (1523-1605). Hun werk bleef decennia na hun dood springlevend en reisde zelfs tot in Zuid-Amerika, waar Passión del Hombre-Dios opduikt in 18de-eeuwse bibliotheekinventarissen.

Foto 1: Titelpagina van 'Passión del Hombre-Dios' (1661)
Foto 2: Prent van de Leu (1661)
Foto 3: Prent naar de Vos (vóór 1603)
Foto 4: Prent van de Leu (1661)
Foto 5: Prent naar van der Straet (1584-1587)
Foto 6: Prent van de Leu (1661)
Foto 7: Prent naar van der Straet (1584-1587)

De zomer is hier en dat hebben we geweten 🥵.

Voor wie verkoeling zoekt: er zijn nog wat schaduwrijke plekjes vrij in onze binnentuin.

Op 18 juni 1645 antwoordde Anna Goos ‘Ja!’ op Balthasar II Moretus' vraag ‘wil je met mij trouwen?’

In zijn dagboek noteerde Balthasar het heuglijke nieuws, samen met een beschrijving van zijn toekomstige schoonfamilie:

“Adi 18 Iunij [1645] hebbe het jaewoord vercreghen van mijn huijsvrouw Juffr. Anna Goos dochter van Sr. Jacques Goos ende Clara Bosschaert. dochter van Sr. Jaques Goos ende Clara Bosschaert van dewelcke noch teghenwoordig in ‘t leven syn drij dochters te weten Jouffr. Clara Goos [...] alhier nu out 20 jaren. Item mijne huijsvrouwe Jouffrouw Anna Goos, out omtrent de achtien jaeren en Jouffr. Anna (?) Goos, noch jonge dochter van omtrent veertien jaeren.”

Vandaag maken we een uitstapje naar de collega's van het . Daar loopt de tentoonstelling 'Bert De Leeuw. Wat verschijnt, verdwijnt'.

Het Museum Plantin-Moretus leende een grote selectie voorbereidende tekeningen uit aan het KMSKA. Samen met maquettes, modellen en sculpturen tonen ze stap voor stap het creatieve proces van de kunstenaar.

Deze 17de-eeuwse student hield de moed erin tijdens de examens...

Aan alle studenten: nog even doorbijten! 👊

Over de begrafenismaaltijd van Philips Collaert (1608-1638) hebben we het al eerder gehad, over zijn testament nog niet. Collaert was de inwonende winkelbediende in De Passer in de Kammenstraat, waar toen de boekenwinkel van de Plantijnse drukkerij gevestigd was. Hij overleed er na een korte ziekte.

In zijn testament liet hij kleine geldbedragen na aan de inwonende dienstmeiden en de koetsier van Maria de Sweert die op de site van de boekwinkel woonde. Opmerkelijk: hij legateerde ook een ton goed bier aan de gasten van de drukkerij. De gasten van zijn neef Joannes Galle kregen een halve ton bier. Het drukken van kopergravures werd immers uitbesteed aan het atelier van Galle dat wel beschikte over de nodige diepdrukpersen.

Letterlijk: “Item betaelt aen een tonne goet bier metter axyse de somme van thien guldens ende thien stuyvers die den voorgenoemden afflijvigen gemaect heeft aende gasten vande druckerye van s[ieu]r Baltasar Moretus den rendant in desen comt - X gul[dens] X st[uyvers]

Item betaelt voor een halff tonnen goedt bier metten axyse byden afflijvighen gemaect aen gasten vandte druckerye van s[ieu]r Joannes Galle synen cosyn de somme van vyff gul[dens] ende vier stuyvers comt - V gul[dens] IIII st[uyvers]”

Zalm, oesters, kabeljauw, pladijs en karper. Als dessert: marsepein en amandeltaart.

Klinkt als een feestmaal? Niet helemaal.

Het was namelijk de begrafenismaaltijd van Philips Collaert (1608–1638), die op 25 oktober 1638 overleed aan een ‘heete cortse’ in de Passer in de Kammenstraat. In dat pand bevond zich toen de boekwinkel van de Plantijnse drukkerij, waar Philips als inwonende winkelknecht werkte.

Philips behoorde tot de uitgebreide familie Moretus. Zijn oom Theodoor Galle was gehuwd met Catharina Moerentorf, een dochter van Jan I Moretus en Martina Plantijn.

Om maar te zeggen: een koffietafel zag er in de 17de eeuw nét iets anders uit dan vandaag. 😉

Nog tot 5 juli te bekijken in het Museum Plantin-Moretus: 'De triomf van Minerva', een nieuw topstuk van Jacob Jordaens!

De Vlaamse overheid geeft 'De triomf van Minerva' in langdurige bruikleen aan het museum. Er zijn veel tekeningen van Jordaens bewaard, maar deze is van een uitzonderlijke kwaliteit. De omvang van het werk is indrukwekkend en de vele correcties tonen je het creatieve proces van de kunstenaar.

Meer info museumplantinmoretus.be/nieuws/nieuw-topstuk-van-jordaens-de-collectie .

Op 4 juni 1634 stierf Melchior Moretus (1573-1634) in het huis De Grote Valk in de Kammenstraat. Daar was toen de boekenwinkel van de Plantijnse drukkerij gevestigd. Het was ook de woonst van Melchiors schoonzus Maria de Sweert (1588-1655). Waarschijnlijk verzorgde Maria haar schoonbroer in de laatste maanden van zijn leven.

Melchior behaalde in 1597 het diploma van bachelor in de rechten aan de universiteit van Leuven. Kort nadat hij tot priester werd gewijd belandde hij vermoedelijk in een zware depressie. Zijn familie bracht hem onder in verschillende kloosters om voor hem te zorgen. Hij leidde een getormenteerd leven, wat zijn broer Balthasar I Moretus in een brief aan hun verwant en bevriend humanist Joannes Woverius de uitspraak ontlokte dat Melchior veel gelukkiger en heiliger stierf dan hij had geleefd.

Letterlijk: “Frater meus Melchior obijt ipso Pentecostes festo, felicius et sanctius quam vixit” (Mijn broer Melchior overleed op Pinksterdag veel gelukkiger en heiliger dan hij had geleefd)

Dit is geen verzameling krantenknipsels, wel een voorbeeld van vroegmoderne recyclage.

Een stuk middeleeuws handschrift werd gerecycleerd tot een frisket. Het werd gebruikt als passe-partout om tekstgedeelten af te dekken die niet mochten worden afgedrukt op papier.

In dit geval diende het voor liturgisch drukwerk: dat werd vaak met rode en zwarte tekst gedrukt en hier moest het frisket enkele tekstdelen afschermen die zwart moesten zijn en niet rood.

Nadien werd het frisket zelf nog eens gerecycleerd tot stroken om een boekband te verstevigen.