Het Scheepvaartmuseum

Felgroene bomen, warme kleuren en een zacht briesje.

Schilders als Johannes Gijsbert Vogel wisten hoe ze een gevoel moesten vangen. Hij liet zich inspireren door de weldaad van de natuur om een romantisch beeld te schilderen: een kotter die rustig in het water ligt, bomen die boven het water hangen.

Ruim anderhalve eeuw later roept zo'n tafereel nog steeds hetzelfde zomerse gevoel op.

Een kotter afgemeerd nabij een bosrand, 1878, J.G. Vogel

Hoe zijn de sporen van het koloniale verleden zichtbaar in het heden?

‘’Als ik naar de tentoonstelling Schaduwen op de Oceaan kijk, zie ik opnieuw bevestigd dat onze jongeren de strijd tegen racisme tegenwoordig anders voeren.” zegt historica Patricia D. Gomes. “Zij smeken niet, zij vragen niet, zij eisen niet, maar zij presenteren zich gewoon. Zo van: ‘’ik ben… dus wen er maar aan…’’.

Dit is een intrinsieke, goede ontwikkeling die aansluit bij het huidige individualisme. Maar dit mag niet betekenen dat onze gezamenlijke, op kennis gebaseerde strijd, over boord moet worden gegooid.‘’

Een voorbeeld van de veranderde strijd is het werk van fotograaf . In zijn magisch realistische werk onderzoekt hij de gedeelde Afrikaanse identiteit van de nazaten van tot slaaf gemaakten. Niet vanuit onrecht maar vanuit verbeelding: met vergeten verhalen en rituelen om de geest van de oceaan naar boven te halen.

Luister op zondag 28 juni naar de Keti Koti Lezing, georganiseerd in samenwerking met Stichting Eer en Herstel, van Patricia D. Gomes: Samen tegen verborgen racisme in tijden van andere rampen. Kijk voor meer informatie en tickets op de website.

Trans Atlantic, 2019, Lisandro Suriel

In juni 1863 komt de Brits-Italiaanse fotograaf Felice Beato aan in Japan. Door zijn vakkundigheid, ondernemerschap, goede oog én charisma groeit Beato er uit tot de succesvolste westerse fotograaf van zijn tijd. Vanwege zijn goede contact met de Nederlandse consul Dirk de Graeff van Polsbroek kent zijn carrière in Japan een vliegende start.

Samen met de consul De Graeff reist Beato in augustus dat jaar naar Edo, het huidige Tokio. Dit is de hoofdstad van de sh**un, de militair leider en feitelijk heerser van Japan. De reis naar Edo is risicovol: de spanningen tussen de voor- en tegenstanders van de opening van Japan waren tot een hoogtepunt gekomen. Edo is voor buitenlanders verboden terrein, alleen een klein aantal diplomaten – onder wie De Graeff – mag er komen. Voor Beato dus een uitgelezen kans om het ‘gesloten’ Edo te fotograferen!

Bekijk de foto-albums met het werk van Beato nu in Ekō – Japan in twee beeldverhalen.

De ingang naar de Zenpukuji-tempel in Edo, 1863, Felice Beato
De ingang van de Chō’ōji-tempel in Edo, 1863, Felice Beato
Foto van de tuin van de Tōzenji-tempel in Edo, 1863, Felice Beato

“Há Haring!”, “Grijp ‘m bij zijn staart!” en “Blijf goeie maatjes met malse Maatjes”. We openen het haringseizoen met een verzameling visaffiches uit de collectie met quotes waarop onder andere de Hollandse Nieuwe wordt gepromoot.

Sinds jaar en dag is de Hollandse Nieuwe een begrip in Nederland. In de Tweede Wereldoorlog werd het Voorlichtingsbureau voor de Voedingsraad, het huidige Voedingscentrum, opgericht om de bevolking te leren met minimale ingrediënten een voedzame maaltijd op tafel te zetten. Na de oorlog wordt er weer volop gevist. Affiches moesten mensen aansporen meer haring en andere vis te eten om de Nederlandse visserijsector te helpen groeien.

Maar waarom eigenlijk die maatjes? Maatjesharing is haring die nog geen hom of kuit heeft geschoten. 'Maagdelijke haring' dus. Maatje is het verkleinwoord van maget, wat maagd betekent.

Eet je haring? Dan kunnen we nog maar één ding zeggen: Grijp ‘m bij zijn staart!.

Goudgeel zand, een blauwe lucht en zonnig licht. ☀ Een schilderij dat mooi kleurt bij deze warme dagen.

Katwijk had eind negentiende eeuw een grote aantrekkingskracht op schilders. François Carlebur (II) maakt dit zomerse tafereel van drie op het strand liggende Katwijkse bomschuiten rond 1890. Deze platbodemschepen zijn generaties lang het middelpunt geweest van het vissersleven aan deze kust. De schepen zonder kiel konden rechtstreeks op het zand ‘landen’ want kustplaatsen als Katwijk, Scheveningen en Zandvoort hadden destijds nog geen haven.

De bomschuiten werden na de visvangst door paarden het strand op getrokken. Daarna brachten vissersvrouwen de vangst in een rieten mand naar Leiden om daar op de markt of langs de deuren te verkopen.

Drie Katwijker bomschuiten op het strand, 1890, François Carlebur (II)

🌊 Vandaag vieren we met vrouwen die Tryntsje Nauta portretteerde in haar fotoserie De zee roept uit de collectie van het museum.

Fotograaf Tryntsje Nauta woonde wekenlang bij de studenten van het Maritiem Instituut Willem Barentsz op Terschelling. Ze portretteerde een nieuwe generatie zeelieden, vooral jonge mannen en een paar vrouwen die hun vertrouwde leven op de wal achter zich lieten voor een toekomst op zee. Allen in hetzelfde uniform, in identieke kamers op een eiland, uitkijkend over hun toekomstige werkveld.

Die vrouwen, nauwelijks twintig jaar oud en al klaar om het ruime sop te kiezen, zijn vandaag bijzonder relevant. Zij vertegenwoordigen een generatie die de maritieme sector langzaam maar zeker aan het veranderen is.

De foto’s uit de serie De zee roept vertellen een tijdloos verhaal over keuze, moed en identiteit én over vrouwen die de haven uitvaren.

Jolanda, De zee roept, 2011, Tryntsje Nauta
Wietske, De zee roept, 2011, Tryntsje Nauta